Afke Freuling: Haastige spoed is zelden goed — over het pantser van de hulpverlener en de kracht van mindfulness

Bijna twintig jaar werkte Afke Freuling als ambulanceverpleegkundige in Oost-Groningen. In haar boek Haastige spoed is zelden goed neemt ze de lezer mee in de wereld van de ambulancezorg. Een wereld waarin je soms binnen enkele seconden moet handelen, terwijl je nog nauwelijks weet wat je aantreft. In deze aflevering van de Erik Hein Academy Podcast praten we over haar ervaringen op de ambulance, de ontwikkeling van een jonge verpleegkundige tot ervaren hulpverlener en de gebeurtenissen die haar zijn bijgebleven.

Een van de onderwerpen die me bijbleven is wat Afke het omkleedmoment noemt. Als jonge ambulanceverpleegkundige leerde ze van ervaren collega’s dat je bij het naar huis gaan je werkmasker moest afzetten. Voor haar kreeg het aan- en uittrekken van het uniform daarin een bijzondere betekenis. Maar wat gebeurt er met de ervaringen die je tijdens je dienst hebt opgedaan?

Ze vertelt hoe ze daar later anders naar is gaan kijken. We bespreken hoe hulpverleners met ingrijpende ervaringen omgaan en wat ze daarover heeft geleerd.

We hebben het ook over het – soms noodzakelijke en functionele – pantser dat veel hulpverleners in de loop van hun carrière ontwikkelen en op welke momenten dit goed is en op welke momenten het tegen je kan gaan werken. In 2015 kwam ze tijdens een MBSR- training in aanraking met mindfulness. Vooral het leren erkennen van wat er werkelijk in haar omging, maakte indruk. Vanuit hier hebben we het over zelfkritiek, kwetsbaarheid en de betekenis van mildheid voor jezelf.

Met haar boek wil Afke ook aandacht vragen voor de mensen achter het ambulance-uniform. “Ook hulpverleners zijn gewoon mensen, hè, dus die kunnen ook gewoon overspoeld worden.” Ze vertelt waarom ze het belangrijk vindt dat hulpverleners zonder angst voor gezichtsverlies over hun ervaringen kunnen praten. Ook bespreken we haar eigen ervaringen met professionele hulp en waarom het voor haar zoveel verschil maakte wanneer iemand begreep hoe het er in de ambulancepraktijk aan toegaat. Inmiddels begeleidt ze zelf hulpverleners die met vragen of ingrijpende ervaringen rondlopen.

En dan natuurlijk Mindfulness. Wat betekent mindfulness in de dagelijkse praktijk? Afke heeft een opvallend nuchtere kijk op een onderwerp dat onder hulpverleners nog weleens als zweverig wordt gezien. “Mindfulness is niet meer en niet minder dan nuchter kijken.” Ze legt uit waarom ambulanceprofessionals volgens haar tijdens hun werk al veel vaardigheden gebruiken die nauw aansluiten bij mindfulness. Ook deelt ze verschillende praktische oefeningen die je tijdens een gewone werkdag kunt toepassen, zonder meditatiekussen of uitgebreide training. We praten onder meer over bewust ademhalen, aandacht voor het lichaam, omgaan met gedachten en haar favoriete bergmeditatie.

Aan het einde bespreken we een vraag van ambulanceverpleegkundige Ruben Verlangen: hoe krijgen we meer ambulanceprofessionals zover dat ze mindfulness daadwerkelijk gaan oefenen? Afke vertelt over de weerstand die ze aanvankelijk zelf voelde en over het belang van geduld en zelfzorg. We komen ook terug op de titel van haar boek. In de ambulancezorg is spoed vaak noodzakelijk en soms zelfs het mooiste onderdeel van het werk. Maar wanneer wordt spoed haast? En wat betekent dat voor de manier waarop we werken en leven?

Drie reflecties met kleine CTA’s (call to actions)

Reflectie 1 — Hoe mindful ben jij eigenlijk al?

Afke zegt iets interessants: tijdens een hulpverlening zijn ambulanceprofessionals vaak al heel mindful. Ze observeren zorgvuldig, proberen aannames te vermijden en richten hun aandacht op wat er werkelijk gebeurt.

Reflectievraag: Wanneer lukt het jou om onder druk volledig aanwezig te zijn en met een open blik naar een situatie te kijken? Wat helpt jou daarbij?

Mini-CTA: Kies tijdens je volgende dienst één moment waarop je bewust observeert voordat je een conclusie trekt. Vraag jezelf af: Wat zie ik daadwerkelijk en wat vul ik zelf in?

Reflectie 2 — Hoe schakel jij bewust tussen verschillende rollen?

Afke vertelt over haar omkleedmoment. Het aantrekken van haar uniform hielp haar om zich op haar verantwoordelijkheid als ambulanceverpleegkundige te richten. Het uittrekken markeerde de overgang naar haar privéleven. Een mooi voorbeeld van een bewust ritueel dat je kunt gebruiken om je aandacht te verplaatsen.

Reflectievraag: Welke overgangsmomenten heb jij tijdens je werkdag en hoe bewust gebruik je die om je aandacht opnieuw te richten?

Mini-CTA: Kies één vast overgangsmoment, bijvoorbeeld wanneer je je uniform aantrekt, in de auto stapt of thuiskomt. Gebruik dat moment om één keer bewust adem te halen en je aandacht te richten op wat je nu gaat doen.

Reflectie 3 — Hoe train jij mildheid onder druk?

Afke vertelt hoe ze leerde om minder streng voor zichzelf te zijn. Ook ervaren professionals blijven leren, maken fouten en komen hun oude gewoonten tegen. Mindfulness helpt haar om die momenten eerder op te merken en er met meer geduld mee om te gaan.

Reflectievraag: Hoe reageer jij op jezelf wanneer iets niet gaat zoals je had gehoopt? Helpt die reactie je om te leren en verder te gaan?

Mini-CTA: Merk deze week één moment op waarop je kritisch bent op jezelf. Stel jezelf de vraag: Wat zou ik tegen een collega zeggen die precies hetzelfde meemaakt? Probeer diezelfde houding vervolgens op jezelf toe te passen.

Quotes van Afke

1 Over het pantser van de hulpverlener

“Ik had natuurlijk best een pantser om me heen gebouwd.”

2 Over het opstapelen van emoties

“En wat we vaak vergeten is: oh ja, ik had dat even geparkeerd en nu mag het er wel even zijn. Dat stukje vergeten we dan vaak na de rit.”

3 Over de gevolgen van wegdrukken

“Dus dan krijg je een hele volle parkeerplaats.”

4 Over kwetsbaarheid

“Ook hulpverleners zijn gewoon mensen, hè, dus die kunnen ook gewoon overspoeld worden.”

5 Over mindfulness

“Mindfulness is niet meer en niet minder dan nuchter kijken.”

6 Over het erkennen van emoties

“Het is echt het erkennen van je emoties. Eerst herkennen natuurlijk. Je moet eerst weten dat ze er zijn.”

8 Over de kleine oefeningen

“Dat soort hele simpele dingen die geen tijd kosten en die niemand ziet, die je gewoon stiekem kan doen.”

9 Over mildheid voor jezelf

“Dus heb geduld met jezelf. Het hoeft allemaal niet in één keer goed.”

10 Over spoed en haast

“Maar zodra het haastige spoed wordt, ja, ga je steken laten vallen.”

Extra: Ruben Verlangen zijn motto over presteren onder druk op de Ambulance = “wanneer je voelt dat je wil versnellen even vertragen”.