Wat vraagt het mentaal om jarenlang aan de absolute wereldtop te blijven? In deze aflevering ga ik in gesprek met Nico van Yperen, hoogleraar Sport & Performance Psychology, over het nieuwe boek Winnen met je hoofd – geschreven samen met olympisch kampioen Marit Bouwmeester.
We spreken over:
• Waarom winnen wél centraal mag staan in topsport
• Het principe control the controllables
• De kracht van een alter ego
• Hoe boosheid een motor kan zijn voor topprestaties
• Zelfvertrouwen versus self-efficacy
• Gezonde ambitie in een prestatiemaatschappij
• En wat er nodig is om duurzaam aan de top te blijven Een gesprek over mentale discipline, emotionele intelligentie en de wijsheid van 2000 jaar oud stoïcisme — vertaald naar olympisch goud. Voor sporters, coaches en iedereen die beter wil leren presteren.
🎧 Luister nu.
5 Praktische Tips
1️⃣ Richt je op wat je kunt controleren
“Dat je je richt op factoren waar je controle over hebt.”
“De wijsheid om goede keuze te maken. Wanneer wel, wanneer niet.”
2️⃣ Weten is niet genoeg — dóen op het moment suprême
“Je moet het niet alleen weten. Meeste mensen weten het wel.”
“Maar het ook daadwerkelijk doen en ook nog daadwerkelijk doen op de momenten die ertoe doen.”
3️⃣ Gebruik boosheid als brandstof
“Boosheid kan heel veel energie geven.”
“Die boosheid kan heel sterk zijn om uiteindelijk je doelen te bereiken.”
4️⃣ Zelfvertrouwen is belangrijk, maar focus op effectiviteit
“Zelfffectiviteit is een voorspeller van prestaties.”
“Als je je gewoon richt op datgene wat je kunt en wat je moet doen, dan kun je uiteindelijk goed presteren.”
5️⃣ Ambitie is persistent nastreven van je doel
“Ambitie is gewoon het persistent nastreven van het doel wat je wil bereiken.”
“Als dat vanuit jezelf komt, dan zijn dat de drie ingrediënten van geluk en welbevinden.”
De Zelfdeterminatie theorie
Nico verbindt winnen, ambitie en presteren direct aan de zelfdeterminatietheorie. Volgens hem raakt presteren aan de menselijke basisbehoefte om je competent te voelen. Hij zegt:
“Als je je meer competent voelt als je wint, maar als je leert, als je vooruit gaat, als je taak gaat beheersen, dat vergroot allemaal het competentiebehoefte.”
Niet alleen winnen versterkt dus het competentiegevoel, maar ook leren en taakbeheersing. Het stellen en bereiken van doelen voedt dat gevoel van bekwaamheid:
“Doelen stellen en die doelen bereiken, wat voor soort doel dan ook, heeft een positief effect op dat gevoel van competentie.”
Daarnaast benadrukt hij dat welzijn voortkomt uit de drie basisbehoeften samen:
“Als je je autonoom voelt, als je je competent voelt, als je je betrokken voelt bij anderen, dat is de basis van plezier, geluk en algemeen welzijn.”
Bij ambitie maakt hij een belangrijk onderscheid tussen gezonde en ongezonde motivatie. Ambitie is gezond wanneer zij autonoom is:
“Als dat vanuit jezelf komt, dus intrinsiek autonoom gedreven, dat je daar beter in wordt, dat versterkt je gevoel van competentie.”
Ongezond wordt het wanneer autonomie en verbondenheid ontbreken:
“Wanneer het niet autonoom is. Je kiest er niet zelf voor. Het wordt erin gepropt en de omgeving voelt niet als thuis.”
Samengevat: volgens Nico ontstaat duurzame motivatie en welzijn wanneer ambitie voortkomt uit autonomie, leidt tot groei in competentie en plaatsvindt binnen een ondersteunende sociale context.
Onderwerpen in chronologische volgorde
1. Introductie podcast en nieuw boek Winnen met je hoofd
2. Nico als hoogleraar Sport & Performance Psychology
3. Talent development over domeinen heen
4. Ontstaan samenwerking met Marit Bouwmeester
5. Meest succesvolle zeilster ooit
6. Totstandkoming van het boek
7. Documentatie en anekdotes van Marit
8. Structuur en themakeuze
9. Wat Nico leerde van Marit
10. Discipline op de momenten die ertoe doen
11. Alter ego in topsport
12. Psychologische werking van alter ego
13. Kalmte, moed en wijsheid
14. Control the controllables
15. Winnen als essentie van topsport
16. Doelhiërarchie en procesdoelen
17. Ambitie en gezonde ambitie
18. Zelfdeterminatietheorie en competentie
19. Negatieve emoties en boosheid
20. Boosheid als prestatiemotor
21. Scenario-ontwikkeling en geplande disrupties
22. Zelfvertrouwen versus self-efficacy
23. Wanneer zelfvertrouwen te groot wordt
24. Voor wie is het boek bedoeld
25. Duurzaam presteren
26. Leven na de topsport