In een wereld van sirenes, geweld en permanente paraatheid verwacht je geen stille sleutel — en toch begint effectieve inzet bij de adem. Drie vragen aan wat mij betreft ‘de’ ademexpert Rick van Dijk.
Ademtraining binnen IBT
Ademtraining wordt ingezet om:
- Stressregulatie : afschalen en opschalen middels de adem.
- Efficiënt bewegen. Je kunt niet functioneel, efficiënt bewegen als je niet vrij en efficiënt ademt.
- Verbeterd hertelvermogen.
Adem vormt het fundament hiervan en behoort, in mijn optiek, thuis als module in het basispolitie onderwijs. De IBT docenten vormen bij uitstek de groep om dit te borgen.
Wat moeten agenten leren over ademhaling van IBT docenten.
Keep it simpel : toepassing van enkele simpele basistechnieken en principes maakt al een wereld van verschil !
Adem vormt een zeer praktisch en eenvoudig instrument om stress te reguleren. Voor , tijdens en na inzet. Politiewerk is mentaal, fysiek en emotioneel zwaar werk waarin men nagenoeg continu “aan” staat.
Het kunnen afschalen direct na een (heftig)incident is essentieel om dit werk over langere tijd vol te houden. Dat dit momenteel niet goed gaat blijkt uit het enorm hoge ziekteverzuim op basis van stress relateerde klachten. Mijn praktijk zit er vol mee.
Adem vormt nagenoeg het enige instrument waarmee we direct toegang hebben tot ons autonome zenuwstelsel. Deze bestaat uit een deel voor actie (sympaticus) en een deel voor rust groei en herstel (parasympaticus). Middels ademtechnieken kunnen wij eenvoudig de rust, groei, herstel deel activeren. IBT docenten kunnen deze ademtechnieken die voor een deel al bekend zijn uit de mentale
kracht training, doceren tijdens hun lessen.
Daarnaast kunnen de IBT docenten tijdens de AZV en IBT lessen de agenten, studenten onderwijzen in het reguleren van hun adem tijdens inspanning bij aanhoudingstechnieken, onder controle brengen ,wapenstok en vuurwapen gebruik: (Functional/Tactical breathing).
De Adem radar
De adem is ook een radar die opmerkt hoe je staat van zijn is. Bewustwording van de adem en adem obstructies speelt hier een belangrijke rol. In de IBT praktijk zie ik mensen veel te snel buiten adem raken, verkrampt bewegen en verzuren omdat ze de adem niet goed reguleren. Ademhaling tijdens een inzet is een zaak van afschalen, maar ook op het juiste moment opschalen van de adem.
Je kunt niet adequaat bewegen als je niet goed ademt en dat zal je cognitieve ruimte beperken !
Belang van inademen door de neus.
Neus ademhaling is gekoppeld aan middenrif (360 graden adem) , mond inademen trekt de adem omhoog (verticaal). Inademen activeert, maakt alerter, uitademen schaalt af , ontspant.
Oefening:
Neus in, langer uitademen door de neus of mond eventueel gevolgd door korte pauze van 1- 2 sec. Deze simpele techniek activeert de parasymaticus, brengt de hartslag omlaag, schaalt het stress niveau af.
Toe te passen voor en na een inzet.
Ervaring leert dat door mond uitademen voor een heftige casus, zeker in dynamische setting, het beste werkt. Deze adem techniek is in de praktijk zelfs tijdens rijden met OGS (optische en geluid signalen) succesvol toegepast.
Fysiologische zucht
Max in door de neus met daarbovenop direct nog een inademing gevolgd door lange uitademing door de mond. Dit is een quick reset : snelle opschaling, alertheid, gevolgd door afschalen. Parasympaticus geactiveerd, hartslag omlaag.
Tijdens inzet, IBT, AZV.
Functionele ademtraining/Tactical breathing.
Er bestaat niet een techniek voor functionele ademtraining/Tactical breathing. Het betreft een set ademprincipes en technieken waarin het vooral gaat om het reguleren van de uitademing en de continuïteit van de adem.
Mijn concept bestaat uit 7 ademprincipes/ademtechnieken waarin o.a. adem timing en ademversnellingen deel van uit maken.
Ik werk met een kort overzichtelijk IBT ademprotocol met deze functionele ademtraining/tactical breathing principes /technieken naast de stress regulatie ademtechnieken. En wanneer deze toe te passen door de IBT docent in de les en bij toetsing
(schiet toets, FVT baan).
In de toekomst zie ook een belangrijke rol weggelegd voor VR onderwijs als onderdeel van IBT onderwijs. Teun Pieter de Snoo Msc. onderzoeksleider professionele werbaarheid PA, heeft in samenwerking met Radboud universiteit met het DUST(Decision training Under Stress) onderzoek veelbelovende mogelijkheden laten zien van adem en stress regulatie.
Grootste misvatting omtrent adem training bij de politie.
“Adem training is zweverig en niet praktisch toepasbaar in het politiewerk.”
Echter : “Adem is toegepaste fysiologie “. Niets zweverigs aan, zo werkt de fysiologie nu eenmaal.
“Boxbreathing is tactical breathing” .
Box breathing is een prima rust herstel ademoefening in een statische setting, echter niet (goed) toepasbaar in een dynamische setting.
In het kort
WANNEER?
Voor, tijdens én na inzet
- 🟢 Voor inzet – voorbereiding, focus, regulatie van spanning
- 🔴 Tijdens inzet – adem reguleren bij inspanning, aanhoudingstechnieken, wapenstok- en vuurwapengebruik (Functional / Tactical Breathing)
- 🔵 Na inzet – snel afschalen na (heftige) incidenten
IBT-docenten zijn bij uitstek geschikt om dit structureel te borgen.
HOE?
Keep it simple – enkele principes maken al het verschil
- Adem = directe toegang tot het autonome zenuwstelsel
- Actie → sympathicus
- Rust, herstel → parasympathicus
- De Ademradar
Bewustwording van adem en ademobstructies
→ voorkomt verkrampt bewegen, verzuring en verlies van cognitieve ruimte - Neusademhaling als basis
- Activeert middenrif (360° adem)
- Inademen = activeren
- Uitademen = afschalen en ontspannen
Praktische technieken
- Lang uitademen na neus-in (+ korte pauze 1–2 sec)
→ hartslag omlaag, stressniveau omlaag - Fysiologische zucht
(max in door neus + korte extra inademing → lange uit door mond)
→ quick reset: eerst alertheid, daarna afschalen
WAAROM?
Omdat politiewerk structureel ‘aan’ staan vraagt om herstelvaardigheden
Politiewerk is mentaal, fysiek en emotioneel zwaar.
Het niet kunnen afschalen na inzet draagt direct bij aan:
- ❌ chronische stress
- ❌ hoog ziekteverzuim
- ❌ verminderde inzetbaarheid
Ademtraining is geen luxe, maar een praktisch prestatie-instrument.
WAT BETEKENT DIT?
Van misvatting naar toepasbare fysiologie
❌ “Ademtraining is zweverig.”
✅ Adem is toegepaste fysiologie.
❌ “Box breathing is tactical breathing.”
✅ Box breathing = prima voor statische rust,
maar niet geschikt voor dynamische inzet.
Functionele ademtraining vraagt om context-specifieke toepassing, passend bij:
- IBT
- AZV
- schiettoets
- FVT-baan
Onderzoek (o.a. Röttger, Dorrestijn, Andersen) en VR-onderzoek zoals DUST laten zien dat adem- en stressregulatie trainbaar en effectief zijn binnen operationele contexten.
Literatuur
The Effectiveness of Combat Tactical Breathing as compared with Prolonged Exhalation. Stefan Rottger et al.
Applied Psychophysiology and Biofeedback(2021) 46:19-28
Breathing Feedback for Police officers in a Stresfull Virtual Environment : Challenges and Opportunities.
Jan C Brammer, Wendy Dorrestijn et al. Front.Psychol.12 march 2021
The International Performance Resilience and Efficiancy program protocol for the Application of HRV feedback in applied law Enforcement setting. Judith P.Andersen Phd
Podcast