Op een regenachtige donkere ochtend krijg ik samen met mijn collega een melding ‘twee kinderen geschept door een auto, beide niet aanspreekbaar’. Mijn hartslag gaat ondanks mijn ervaring omhoog bij zo’n melding. Bij aankomst zijn we gelijk druk met de twee kinderen,waarvan de vitale functies bedreigd zijn. Extra hulp laat op zich wachten, we zijn op elkaar aangewezen. Om ons heen is veel afleiding; familie van de slachtoffers gaat met de dader en politie op de vuist, er wordt geschreeuwd en gevochten, politieauto’s komen van alle kanten met sirene aangereden, over de porto vraagt het MMT om een SITRAP en omstanders bieden zich aan om te helpen.
Aldus Ambulance verpleegkundige Ruben Verlangen in ons artikel “Focus als Wapen” (kijk bij publicaties).
In bovenstaande casus zijn er, naast de intensieve zorg voor twee slachtoffers, veel afleidingen. De vele prikkels maken het uitdagend om geconcentreerd te blijven. Hoe blijf je nu bij de les in zo’n situatie?
Binnen de ambulancezorg zijn er tal van vormen van ruis die tot concentratieverlies kunnen leiden.
Anders dan op een operatiekamer is de ruis pre-hospitaal minder goed te controleren. De radio kan je bij in- en uitleiden op de OK uitzetten, wat lastiger is bij een groot festival.
In het bovenstaande voorbeeld zijn de afleidingen wat extreem, maar in het klein is er ook ruis. Het akoestisch signaal dat elke keer klinkt als de centralist informatie toevoegt aan het MDT is zo één. Op zich een klein ding, maar het heeft effect op je concentratie.
Concentratie betekent dat je aandacht volledig gericht is op de juiste taken en dat je geheel opgaat in wat je doet. In de topsport wordt dit ‘in een flow komen’ genoemd. Dat was bij Suzanne Schulting op het EK het geval; “Schulting kijkt haar rivalen bijna van het ijs” was een kop in de krant.
Een mens filtert continu de binnenkomende prikkels. Dit is heel functioneel, anders wordt je brein overbelast. Door onze aandacht te focussen, filteren we ‘de ruis’. Doordat je in het verkeer gefocust bent op het overige verkeer, zoals brommers van rechts en spelende kinderen, mis je de bekende die naar je zwaait.
Heel nuttig dat focussen voor de verkeersveiligheid, maar het heeft ook een prijs.
Die prijs wordt in de psychologie ‘inattentional blindness’ genoemd, zoals in het voorbeeld van de gorilla en de basketballer. In de ambulancezorg kan die onbedoelde blindheid leiden tot het missen van informatie. Ik ben vaak geneigd om direct ‘op een patiënt te duiken’, druk met mijn ABCDE aan de slag te gaan en dicht op de patiënt te zitten. Nuttig natuurlijk om vitale bedreigingen snel op te sporen en te behandelen,maar daardoor mis ik bijvoorbeeld de krukken die verderop staan, en die na een vraag, mij op het spoor zetten van een periode van immobilisatie, waardoor de diagnose longembolie meer waarschijnlijk is.
Welke wapens zijn er nu om focus optimaal in te zetten?
En hyperfocus met de daarbij passende ‘inattentional blindness’ te voorkomen?
✅In spoedbrein-1 gaan we het eerst hebben over focussen.
✅In spoedbrein-2 over leren kennen van je afleidingen met behulp van de aandachtscirkels van de psycholoog Eberspächer .
✅In spoedbrein-3 over het voorkomen van hyperfocus en het switchen tussen zaklamp (focus) en schijnwerper. Hierbij gebruiken we de aandachtsstijlen van psycholoog Nideffer.
Laten we beginnen met ons brein.
Ons brein
Let op: het denken over oerbreinen is voorbij.
Dat de triune brain theorie is echt passe is. Dit op basis van DNA onderzoek en evolutionaire bevindingen. De cluster en hub bevindingen van hoe ons brein werkt en laat zien dat we veel meer de constructeur zijn van ons eigen emotionele pallet dan dat we gekaapt worden door een hamster of reptiel in ons hoofd.
Ons brein is een voorspellend en construerend brein.
Neurowetenschap en presteren.
Vijftig procent van je leven gaat aan je voorbij zonder dat je het in de gaten hebt. Met die informatie begint neurowetenschapper Amishi Jha haar nieuwe boek Peak Mind. Dat we zo onoplettend zijn, is te wijten aan het feit dat de evolutie van onze hersenen gestuurd is door onze overlevingsdrang. Om in leven te blijven, helpt het als onze aandacht fluctueert: je gaat bijvoorbeeld minder aandachtig te werk als je op de vlucht slaat voor gevaar. Deze evolutionaire erfenis zorgt er in het heden voor dat we nog steeds snel afgeleid raken, door irrelevante gedachtes over alledaagse dingen bijvoorbeeld, of door alle apps op onze telefoons.
Met voorbeelden uit haar eigen leven en haar neurowetenschappelijke onderzoek laat Jha ons inzien waarom het toch belangrijk is dat we aandachtig door het leven gaan. Aandacht bepaalt namelijk niet alleen wat we onthouden, maar ook welke beslissingen we nemen en hoe we met anderen omgaan.
Focus-Notice-Refocus
De eerste en meest belangrijke vaardigheid is dan ook om je op je taak te concentreren. Bijvoorbeeld door handelingen in gedachten uit te spreken (eerst dit, dan dat enz). Jezelf coachen zeg maar. Of door ze vooraf even kort te verbeelden. Hoe dan ook: concentreer je op je taak.
Maar zoals gezegd: 50% van de tijd raak je afgeleid.
De kunst is dan ook dit op te merken: NOTICE
Dit is de cruciale stap. Je kunt je weer RE-FOCUSSEN door een externe visuele focus op de taak, zelfspraak of indien nodig door de regulatie van teveel of te weinig spanning.
Dit kun je elke dag doen: gewoon je taak uitvoeren en opmerken wanneer (en later waardoor) je afgeleid wordt. En weer door.
Oefening
Ga goed zitten. Concentreer je op de in en uitademing. Niks aan veranderen, gewoon observeren. Merk op als je aandacht van de ademhaling afdwaalt. Ga weer terug naar je ademhaling.
Je kunt hetzelfde doen met een ander focuspunt. Bijvoorbeeld een object. Focus je op het object, merk op als je afdwaalt en refocus. Je traint daadwerkelijk je concentratie ‘spier’. Oftewel je neurale netwerken.
Verdieping
Wil je het serieus aanpakken en echt je hersenen trainen en veranderen (plasticiteit) dan is dagelijkse aandachtstraining zeer effectief. Ook wel mindfulness meditatie genoemd.
Mindfulness is zeer uitgebreid onderzocht bij defensie en politie en vele andere beroepsgroepen. Met overweldigend positief resultaat op presteren, samenwerken en mentale gezondheid.