Ken je klassiekers! Dr. Peter Renden schreef in 2015 een proefschrift over de effecten van stress en trainen onder stress op de aanhoudings- en zelfverdedigingsvaardigheden (AZV) van politieambtenaren. Ik denk dat de bevindingen nog steeds relevant zijn. In ieder geval voor de nieuwe IBT docenten voor wie zijn werk nieuw is. Daarom sprak ik kortgeleden met Peter over AZV (training) onder druk!
Erik Hein: Peter, jouw proefschrift laat zien hoe politieagenten presteren wanneer het echt spannend wordt en er arrestatie- en zelfverdedigingsvaardigheden (AZV) nodig zijn. Uit een grote vragenlijst (bijna 1000 agenten) blijkt dat veel collega’s zich niet goed voorbereid voelen, dat er te weinig wordt getraind, en dat veel technieken moeilijk toepasbaar zijn op straat.
Daarnaast laten vier experimenten zien dat stress en dreiging (anxiety) een grote impact hebben. Als het spannend wordt, gebeurt er het volgende:
• motoriek wordt grover en minder effectief
• houding wordt defensief
• communicatie gaat achteruit
• proportionaliteit en besluitvorming worden minder
• zelfs ervaren collega’s vallen deels terug op reflexen
Extra ervaring helpt een beetje, maar haalt de invloed van stress nooit volledig weg.
Ook lees ik dat veel AZV te technisch, te cognitief en te weinig ingetraind zijn om onder druk betrouwbaar te werken.
Klopt mijn samenvatting?
Peter Renden: Grotendeels waren dit inderdaad de uitkomsten van mijn onderzoeken. Ik wil wel graag wat nuanceren en ook het een en ander toelichten. Zeker bij de vragenlijststudie wil ik graag opmerken dat dit bevindingen zijn van meer dan tien jaar geleden. Het proefschrift is inmiddels meer dan 10 jaar oud. De vragenlijst ging over de beleving van agenten in die tijd. Qua training kunnen er inmiddels meerdere veranderingen zijn doorgevoerd.
Je beschrijft verder dat we vonden dat de houding van agenten “defensief” werd. Agenten in de meer stressvolle scenario’s bleken qua houding meer naar achter te leunen, meer in elkaar te duiken en/of zich meer naar achteren te verplaatsen. Dat maakte de uitvoering van vaardigheden vaak minder effectief. Wat betreft de kwaliteit van communicatie zagen we regelmatig dat agenten in de meer stressvolle situaties dezelfde boodschap bleven herhalen (zoals “afstand houden” of “je bent aangehouden”), ondanks dat dat in die situaties weinig effect had.
Wat betreft de factor “meer ervaring” keken we naar de invloed van extra training, in dit geval door agenten te includeren die aan vechtsporttraining deden in hun eigen tijd. Deze agenten hadden meer trainingsuren gemaakt en we waren benieuwd wat het effect daarvan was op het presteren in meer en minder stressvolle situaties. De studie liet zijn dat agenten met vechtsportervaring, naar verwachting, beter presteerden.
Wat echter opvallend was, was dat ook zij minder goed presteerden in de meer stressvolle situaties (ten opzichte van minder stressvolle situaties), net als de agenten die die niet aan vechtsport deden. Dus meer trainingsuren helpen uiteraard, maar vooral ook de manier van trainen (met stress trainen) bepaalt hoe goed iemand onder stress kan presteren.
Erik Hein: Vervolgens heb je onderzocht of een andere aanpak beter werkt: reflex-based training (FIRST™). Wat is reflex-based AZV?
Peter Renden: Meerdere agenten rapporteerden te twijfelen over de bruikbaarheid van de AZV. Ook weten we dat mensen meer grof-motorisch gaan bewegen als de stress toeneemt. Daarom waren we geïnteresseerd in de bruikbaarheid van meer reflexmatige vaardigheden.
Een dergelijke aanpak is Tony Blauer’s SPEAR-systeem. In Nederland is dit vertaald door met name Erwin van Beek en Wytse Dijkstra naar hun FIRST-systeem. FIRST staat voor Functioneel, Intuïtief, Replica, Scenario, Training. Tijdens een experimentele studie hebben we deelnemende agenten een training gegeven waar we twee praktische uitgangspunten uit het FIRST-systeem hebben gebruikt:
• Vroegtijdige dreigingsherkenning: eerder zien wat eraan komt, beter positioneren, minder verrassing.
• De flinch-reactie functioneel gebruiken: de natuurlijke schrikreactie wordt niet onderdrukt, maar juist gebruikt om direct tactische controle te pakken. Van reflex naar eenvoudige, robuuste acties. Dit sluit aan bij hoe het lichaam werkt onder stress.
Erik Hein: Wat liet de studie zien?
Peter Renden
De deelnemende agenten volgden zowel een FIRST-training als een AZV-training. Voor en na elke training doorliep elke agent een zestal scenario’s (de post-test was op een andere dag dan de training). Voorbeelden van dit soort scenario’s waren het bekeuren van een wildplasser, een betrapte winkeldief ophalen of een geregistreerde verdachte aanhouden. In deze scenario’s gedroeg de verdachte zich aan de hand van zes mogelijke dreigingsniveaus: van passief agressief tot aanvallen met een wapen (zoals een shock knife).
Na de FIRST-training presteerden agenten beter in deze scenario’s op:
• Communicatie
• Alertheid
• Assertiviteit
• Sneller en overtuigender optreden
• Omzetten van reflex naar controle
• Afronden (handboeien, controle vasthouden)
Na een gewone AZV-training zagen we géén duidelijke verbeteringen, ondanks dat de training goed werd beoordeeld door de deelnemers. De resultaten van deze studie impliceerden dat het mogelijk beter is om meer Reflexmatige principes in te passen in trainingen.
Erik Hein: Maar… was de studie in het voordeel van FIRST? Ik krijg de indruk dat de testomgeving gunstiger was voor FIRST dan voor traditionele AZV?
• De scenario’s waren vooral korteafstand, plotseling en chaotisch. Dat zijn precies de situaties waarin reflexen natuurlijk beter werken dan technieken met stappen en keuzes.
• De beoordelingscriteria pasten beter bij de FIRST-filosofie. Voorbeelden zijn anticipatie , flinch-conversie
Dit zit niet in de standaard AZV, dus die kunnen daarop niet “scoren”.
Bovendien kregen beide methoden evenveel trainingstijd. Maar traditionele AZV zijn motorisch veel complexer en hebben dus meer uren nodig om betrouwbaar te worden.
Peter Renden: In het experiment gebruikten we diverse situaties, met diverse agressieniveaus. Simulaties die behoorlijk gangbaar zijn voor situaties op straat. Dat ze in het “voordeel” waren voor de FIRST-methodiek ten opzichte van AZV kan ik niet echt in meegaan. De scenario’s bevatten situaties waarvan geacht wordt dat agenten deze, op basis van hun training, moeten aankunnen.
Ik ben het wel eens met je opmerking dat de variabele van flinch-conversie vooral over het effect van de FIRST-training ging. Dat was echter één variabele van de velen waar agenten op beoordeeld werden. Daarnaast zijn er extra beoordelingen door aanvullende politiedocenten gedaan om de betrouwbaarheid van de beoordeling te verhogen.
We staan achter de kwaliteit van deze studie en achter de bruikbaarheid van de bevindingen. Je stelling dat de vaardigheden uit de FIRST-training beter werken in dit soort situaties is juist precies wat we vonden. Ook je stelling dat het meer tijd kost om AZV in te trainen klopt. En die trainingstijd is er vaak niet. Dus dat pleit juist voor het aanleren van meer reflexmatige vaardigheden.
Uiteraard is het wenselijk om meer onderzoek te doen. Dit was één trainingsexperiment met veelbelovende uitkomsten, maar het blijft één studie.
Erik Hein: De studie laat sterk zien dat reflex-based trainen meer aansluit bij stressvolle situaties. Tegelijk is het eerlijk om te zeggen dat we nog meer vergelijkend onderzoek nodig hebben met evenwichtige scenario’s.
De richting is duidelijk:
• minder complexe technieken
• meer eenvoud
• meer vertrouwen op natuurlijke reflexen
• meer training onder druk
• meer realistische scenario’s
• meer focus op anticipatie en positionering
Ook zou ik willen toevoegen dat het recente proefschrift van Kolonel dr. Wendy Dorrestijn (‘Beyond the Split Second – Police and Military in Training and Action’) dat er naast de split second ook trainingstijd besteed moet worden aan de voor en de na-fase.
Sterker nog, Wendy haar betoog gaat erover niet in de split second terecht te komen.
Hieronder haar tijdlijn van een incident.
Peter Renden: Daar slaat ik me helemaal bij aan. Het is verstandig om hele situaties te trainen, en niet alleen maar korte fracties van een situatie.
Reflectie door Erik Hein
Allereerst is het ontzettend goed dat we in Nederland zoveel onderzoek hebben gedaan naar IBT. En in het proefschrift staat nog zoveel meer interessants voor IBT docenten.
Wat betreft reflex based AZV heb ik wel de volgende 6 vragen voor jou:
1. In welke specifieke situaties biedt reflex-based AZV volgens jou duidelijk méér veiligheid, eenvoud en betrouwbaarheid dan traditionele, technisch-complexe AZV — en wat leert dat ons over de manier waarop we toekomstige trainingen zouden moeten vormgeven?
2. Als, volgens Dorrestijn de veiligheid in de voorfase ligt (positie, gesprek, context lezen), hoe verhoudt reflex-based AZV zich tot die voorfase? Versterkt reflex-training die voorfase — of kan het die soms juist overschaduwen?
3. Reflex-based training focust op het moment van “impact”, maar Dorrestijn benadrukt dat escalaties vaak al minuten eerder beginnen. Hoe zorg je ervoor dat reflex-training niet een soort schijnveiligheid wordt die te laat komt — omdat de voorfase onvoldoende is getraind?
4. Reflex-based AZV traint snelle, directe actie vanuit natuurlijke reflexen — maar hoe voorkom je dat intensief reflex-training bij sommige agenten een te “combat-ready” of vecht-mindset creëert in situaties die vooral vragen om kalmte, contact en sociale intelligentie?
5. Als Renden laat zien dat complexiteit, te weinig training onder druk en onvoldoende realistische scenario’s de effectiviteit van AZV beperken, welke concrete keuzes zou jij als IBT-docent moeten maken om AZV eenvoudiger, robuuster en stressbestendig te trainen — en wat betekent dit voor de manier waarop jij je lessen nu opbouwt?
6. AZV is slechts één onderdeel binnen het brede politiepakket van staande houden en aanhouden — denk aan communicatie, samenwerking, emotie-regulatie, wettelijke afwegingen en het gebruik van andere geweldsmiddelen (pepperspray, wapenstok, stroomstootwapen, vuurwapen, hond, paard enz. Hoe integreer je reflex-based AZV binnen dit totale geweldscontinuüm?
Bonus: de oorsprong van reflex based AZV
Over Peter Renden PhD
Assistant Professor at Maastricht University | Educational Development and Research | Senior-fellow Comenius.
Als PhD Researcher hield hij zich bezig met het opzetten en uitvoeren van kwantitatief onderzoek om inzicht te krijgen in de effecten van stress en trainen onder stress op de aanhoudings- en zelfverdedigingsvaardigheden van politieambtenaren. Verder begeleidde Peter masterstudenten bij het uitvoeren van hun masterstage en -scriptie.
Opgeleverd proefschrift: Performance under pressure: Police arrest and self-defence skills (Promotiedatum 23-6-2015)
Andere projecten:
Scholing aan politiedocenten in Nederland op het gebied van de invloed van stress op presteren en de toepassing van deze kennis in het ontwerpen van lessen in het kader van extreem geweld (Nationale Politie)
Scholing aan politiedocenten in Nederland in het ontwerpen van lessen, gebaseerd op de methodiek van “Constraints-led approach” (Nationale Politie)
Scholing aan politiedocenten in Nederland op het gebied van perceptueel-motorisch leren (Nationale Politie)
Taakanalyse en evaluatie specialistische diensten en representativiteit van hun Fysieke Vaardigheidstoets (Dienst Justitiële Inrichtingen)
Co-promotor:
Presteren in stressvolle situaties: Interprofessionele samenwerking binnen medische teams (Promotie Femke Dijkstra; NWO; Promotiebeurs voor leraren; Copromotor)
Social workers dealing with aggression: An empirical study of the influence of stress on de-escalation skills (Promotie Niek Maassen; Interne promotiebeurs HAN; Copromotor)