In deze aflevering ga ik in gesprek met dr. Lisa van Reemst, universitair docent criminologie aan de VU en dé expert op het gebied van agressie tegen politie-, brandweer- en ambulancemedewerkers. Haar proefschrift is een van de meest gedegen onderzoeken die ooit in Nederland is gedaan naar waarom sommige hulpverleners vaker agressie meemaken dan anderen. En Lisa verteld over een groot nieuw onderzoek met de intrigerende naam: DE-ESCALATING! Ook bespreken we twee vragen van Ruben Verlangen (ambulanceverpleegkundige). De belangrijkste tip voor professionalisering van onderwijs en training is haar advies dat organisaties al vanaf de ontwerp- en evaluatiefase onderzoekers zouden moeten betrekken om programma’s zoals de-escalatie, IBT of BOA-training echt te verbeteren.
We duiken in drie grote lijnen:
1. Wat bepaalt het risico op agressie?
Lisa laat zien dat agressie veel minder willekeurig is dan we vaak denken. Natuurlijk speelt de situatie een enorme rol – nachtdiensten, uitgaansgebieden, alcohol, risicovolle meldingen. Maar ook de psychologische kenmerken van hulpverleners blijken invloed te hebben:
- negatieve emoties → meer kans op agressie
- zowel lage als hoge dominantie → risicovol
- geduld → beschermende factor
- empathie → meestal positief, maar soms juist een valkuil
En: jonge agenten maken structureel meer agressie mee dan oudere collega’s.
2. Wat zegt haar onderzoek over gedrag op straat?
In een unieke longitudinale vignettenstudie vond ze dat hulpverleners die in hypothetische situaties vaker voor de vijandige reactie kozen, in het echte werk ook meer agressie meemaakten. Een sterke aanwijzing dat gedrag ertoe doet – soms zelfs meer dan persoonlijkheid.
Interviews met 50 professionals bevestigen dit beeld: hoe je je opstelt, hoe je interpreteert, en hoe je grenzen stelt maakt verschil.
3. Wat betekent dit voor training en selectie?
Lisa is duidelijk: je kunt persoonlijkheid niet zomaar veranderen, maar gedrag is wel degelijk trainbaar. Denk aan:
- professioneel doseren van dominantie
Dominantie bleek geen simpel lineair verband te hebben. In de interviews werd gezegd:
- te veel dominantie (autoritaire houding) → kan weerstand oproepen;
- te weinig dominantie (geen grenzen stellen) → kan agressie uitlokken.
Dus zowel hoge als lage dominantie kan het risico verhogen. In haar latere studie vond Lisa dit dubbele risico bevestigd.
- werken aan geduld en emotieregulatie
- leren omgaan met ambiguïteit
- situationeel handelen en risico-inschatting
Bonus: de-escalatie en camerabeelden
We kijken naar haar latere onderzoek naar politieel ingrijpen bij conflicten. Opvallend:
- vaak de-escaleert een situatie al zodra politie arriveert
- escalatie door politiegedrag kwam in hun dataset vrijwel nooit voor
- nieuw onderzoek naar de-escalatie bij BOA’s is onderweg
Vragen van amulance verpleegkundige Ruben Verlangen:
Ik ben heel nieuwsgierig naar wat eigenlijk de definitie van agressie is en hoe je het labelt. In mijn vak kom ik veel agressieve uitingen tegen, maar er zit vaak onmacht, angst of frustratie onder. Ik typ dat niet altijd als agressie die op mij gericht is. Hoe zie jij dat?”
Over de invloed van gedrag van de hulpverlener: “Je gaf aan dat agressie niet door de persoonlijkheid van de hulpverlener komt, maar op een ander vlak ligt. Maar in hoeverre heeft het gedrag van de hulpverlener wél invloed? Dus: hoe escalerend of de-escalerend treed je op? En hoe werkt dat bijvoorbeeld als je moe bent en anders reageert? Heeft dat invloed op het agressieniveau dat je meemaakt?”
Audio