“Wie is er zo goed dat hij de ring (The Lord of the Rings) kan dragen? … Wie is er zo goed,dat hij het nucleaire wapen kan dragen of de oorlogsmachine kan beheersen?” Wie zó wijs en volwassen is dat hij met enorme macht kan omgaan zonder erdoor vernietigd te worden. Ik denk terug aan het gesprek met Marc. Over wat ons echt bezighoudt. Oorlog en Vrede. Vrijheid en Volwassenheid. Je kunnen uitspreken zonder gecanceld te worden. En over het gevaar van ‘domheid’.
Geen makkelijk onderwerp.
In een ideale wereld ben ik pacifist zei iemand tegen mij. Ik ook. In een ideale wereld.
Maar de wereld is niet ideaal.
Er is kwaad.
Hoe ga je daar mee om zonder zelf het kwaad te worden.
Onderwerpen in de podcast
“Domheid is erger dan slechtheid.” (Bonhoeffer)…zie later
Oorlog en jeugdherinneringen – over de Koude Oorlog (angst voor de Russen, liedje “Voordat de bom valt”).
Warrior vs. Worrier (paradox) – discussie over de paradox van sterk zijn en tegelijkertijd vreedzaam willen leven.
Sfeer van invloed – teruggaan naar wat je zelf kunt doen i.p.v. meegesleept worden door angst en nieuws.
Beschaving en individuele vrijheid – reflecties op Afghanistan, het beschermen van vrouwen en kinderen, en de spanning tussen bezit en vrijheid.
Wereldpolitiek en macht – machtsverschuivingen (VS, Rusland, China, EU, NAVO) en gevolgen voor burgers.
Vrijheid en volwassenheid – de gulden regel, volwassenheid als zelfredzaamheid mét oog voor de ander.
Masculiniteit en verantwoordelijkheid – verschil tussen kracht voor eigen gewin vs. kracht in dienst van anderen.
Innerlijk kompas & ego – volwassen leiderschap vraagt reflectie en het temmen van het ego.
Mentoren en volwassen worden – persoonlijke verhalen
Structuren en systemen – belang van stamoudsten, teams, leiderschap, en morele kaders.
Gesprek met Oekraïense psychiater – over oorlogservaringen, continue traumatische stress, morele blessures en veerkracht.
Beschouwing over oorlog – oorlog als onvolwassenheid, de rol van moreel kompas en verantwoordelijkheid.
Bonhoeffer en domheid – domheid erger dan slechtheid; innerlijk kompas niet opgeven.
Volwassen gesprekken en beschaving – hoopvolle afsluiting: volwassenheid, verantwoordelijkheid, beschaving.
Slotboodschap – blijf hoopvol, kijk om naar je buren, draag bij met kleine daden van goedheid.
Over het gevaar van domheid
Door Dietrich Bonhoeffer die stierf vanwege zijn verzet tegen de Nazi’s.
“Domheid is een gevaarlijker vijand van het goede dan slechtheid. Tegen het kwade kun je protesteren, je kunt het ontmaskeren; desnoods met geweld verhinderen. Het kwade draagt altijd de kiem van eigen ontbinding in zich, want het laat in de mens tenminste een gevoel van onbehagen achter.
Tegen domheid zijn wij weerloos.
Noch met protesten noch met geweld is hier iets te bereiken. Argumenten baten niet. Feiten die niet stroken met het eigen vooroordeel kan men heel eenvoudig ongeloofwaardig noemen – in zulke gevallen wordt de domme mens zelfs kritisch – en feiten die niet te ontkennen zijn, kunnen opzij geschoven worden als nietszeggende uitzonderingen.
Bovendien is de domme mens, in tegenstelling tot de slechte mens, zeer met zichzelf tevreden. Hij is zelfs gevaarlijk want hij is prikkelbaar en agressief. Daarom moet men met de domme voorzichtiger zijn dan met de slechte. Nooit zullen wij weer proberen de domme met argumenten te overtuigen; dit heeft geen zin en is gevaarlijk.
Om te weten hoe wij domheid moeten benaderen moeten wij proberen haar wezen te begrijpen.”
“Vast staat, dat domheid geen gebrek is aan intelligentie, maar een moreel tekort. Er zijn mensen met een buitengewoon snel verstand, die dom zijn en mensen met een traag verstand die allesbehalve dom zijn.
We ontdekken tot onze verbazing dat domheid aan het licht komt in bepaalde situaties. Bovendien krijgt men de indruk, dat domheid niet zozeer een aangeboren gebrek is maar dat de mensen onder bepaalde omstandigheden dom gemaakt worden of zich dom laten maken.
We constateren verder dat teruggetrokken of eenzaam levende mensen niet zo vaak dit gebrek vertonen als mensen of groepen van mensen die geneigd zijn of gedwongen worden in gezelschap van anderen te leven.
Domheid schijnt dus eerder een sociologisch dan een psychologisch probleem te zijn. Het is het gevolg van bepaalde beïnvloeding door historische omstandigheden, het is een psychologisch bijverschijnsel van bepaalde sociale verhoudingen.
Bij nadere beschouwing blijkt dat iedere sterke machtsontplooiing, politiek of religieus, een groot deel van de mensen met domheid slaat. Dit lijkt zelfs zonder meer een psychologisch-sociologische wet.
De macht van de één vraagt om domheid van de ander.
Dit proces verloopt niet zo dat bepaalde capaciteiten van de mens, de intellectuele bijvoorbeeld, verminderen of uitvallen. Nee, overweldigd door de machtsontplooiing, wordt de mens beroofd van zijn innerlijke zelfstandigheid en ziet er van af – meer of minder bewust – een eigen houding te vinden tegenover de wereld waarmee hij geconfronteerd wordt.
De nukkigheid van de domme mens mag ons niet doen geloven dat hij zelfstandig is. Als je met hem praat, merk je direct dat je niet te maken hebt met hemzelf, met hem persoonlijk, maar met leuzen en slogans die macht over hem hebben. Hij leeft in een ban en is verblind, aangetast in zijn wezen en misbruikt.
Zo wordt de domme een willoos instrument in staat tot alle kwaad en hij is niet bij machte dit kwaad als zodanig te onderkennen. Hier ligt het gevaar van een duivels misbruik. Dit zal de mensen voorgoed te gronde kunnen richten.”
Eerst nog iets meer over Bonhoeffer. Hij werd geboren in 1906 en studeerde theologie. Na diverse omzwervingen belandde hij rond de jaren 30 in Berlijn. Daar verzette hij zich vanaf het begin tegen het opkomend nationaal socialisme. Uiteindelijk sloot hij zich aan bij een groep Abwehr officieren met het doel een staatsgreep te plegen en Hitler om te brengen.
In 1943 werd hij om andere redenen gearresteerd en opgesloten. Vanuit de gevangenis slaagde hij erin om een uitgebreide correspondentie op te zetten met vrienden en familie. Die brieven vormen de basis van het Boek ‘Verzet en Overgave’. Na de mislukte aanslag op Hitler van 20 juli 1944 kwam zijn betrokkenheid aan het licht en werd hij alsnog geëxecuteerd.
Ik heb deze tekst overgenomen van de prachtige blog van https://www.rizoomes.nl/boeken-blog/over-de-domheid/.
Podcast