In hoeverre neem ik jongeren écht serieus in hun perspectief en inbreng? Bewijs ik jongeren een dienst als ik zeg: als je maar gelukkig bent, doe wat je wil met je leven? En als je faalt is je het eigen schuld? En in hoeverre leef ik goed samenleven eigenlijk voor als vader en leraar? In gesprek met Lector Samenlevingspedagogiek Dr. Iris Andriessen over pedagogiek, opvoeding en onderwijs. We praten over ‘samenlevings-pedagogiek’ geïnspireerd door Micha de Winter, over democratische waarden als openheid, vrijheid, gelijkheid. En over de maatschappelijke betrokkenheid van jeugd en participatie en agency bij kinderen en jongeren. Ook hebben we het over de uitdagingen van jonge mannen om een plek te vinden in de wereld en praten we over de mentale gezondheid van jongeren.
Als je maar gelukkig bent?
“Tegelijkertijd is er ook die enorme keuzevrijheid, hè? We zeggen: “Als je maar gelukkig bent, doe maar wat je wil.” Maar dat is meteen ook een enorme opgave. Dan moet je opeens gelukkig worden, en dat moet je dan ook nog helemaal zelf doen, in je eentje. In die zin ligt er echt veel druk op jongeren van nu. En dan is er ook nog die neoliberale context, waarin het meritocratische idee heerst – dat je alles aan jezelf te danken of te wijten hebt. Dus: als je het gemaakt hebt, mag je jezelf op de borst kloppen. En als je het níét gemaakt hebt, dan heb je gefaald – en dat is dan ook je eigen schuld. Daarbij verdwijnen de structuren die een enorme invloed hebben naar de achtergrond; die zien we niet meer.
Onderwerpen in de podcast
Introductie Iris Andriesen: achtergrond en huidige functie.
Uitleg term “Samenlevingspedagogiek” en inspiratie door Micha de Winter.
Democratische waarden: openheid, vrijheid, gelijkheid.
Onderzoek naar maatschappelijke betrokkenheid van jeugd (7-25 jaar).
Participatie en agency bij kinderen en jongeren.
Onderwijs en opvoeding: ruimte voor eigenheid, voorleven, en mede-vormgeven.
Spanningen en obstakels in het onderwijs: tijdsdruk, formatieve eisen.
Kritiek op het idee van kinderen als “burgers in wording”.
Mentale gezondheid, prestatiedruk en het neoliberale mensbeeld.
Jongens en meisjes: verschillende uitdagingen.
Backlash op emancipatie, invloed van “manosphere”.
Hoop en de rol van opvoeding in maatschappelijke verandering.
Projecten binnen het lectoraat: structurele verandering in plaats van symptoombestrijding.
Inspiratiebronnen: Micha de Winter, John Dewey, muziek (Ani DiFranco).
Doorgeefvraag voor Maike Hooimans over pedagogische vrijplaatsen.
Drie reflectievragen
- In hoeverre neem ik jongeren (of mijn kinderen/stagiairs/studenten) écht serieus in hun perspectief en inbreng?
- Hoe draag ik zelf bij aan het versterken van hoop en agency bij jongeren in mijn omgeving?
- Waar geef ik nog stiekem vorm aan een oude hiërarchie in plaats van ruimte te maken voor echte gelijkwaardigheid?
Drie call to actions
- Voor ouders en opvoeders:
“Vraag aan je kind of student: wil je dat ik met je meedenk? Wil je dat ik je iets vertel of wil je het zelf ontdekken?” - Voor onderwijsprofessionals:
“Bied kinderen echte gelegenheden tot participatie, geen schijnparticipatie.” - Voor beleidsmakers en instituten:
“Kijk niet alleen naar het individuele kind, maar verander ook de structuren waar veel kinderen mee worstelen.”
Over voorleven
🟣 1.“Voorleven noem je al hè — laten zien, bewust bedoeld en onbedoeld, hoe je dat doet: samenleven.”
📝 → Iris benadrukt hier dat opvoeders en leraren een voorbeeldfunctie hebben, niet alleen in wat ze zeggen, maar ook in hoe ze zich gedragen. Kinderen kijken mee — ook als je het niet bewust doet.
🟣 2. “Dat kan allerlei voorbeelden zijn… hoe ga je om met conflicten? Wat doe je als de buurvrouw alleen is en ziek? Zorg je dan een beetje voor haar?”
📝 → Ze maakt het concreet: voorleven is zichtbaar maken hoe je zorgt voor anderen, hoe je verantwoordelijkheid neemt, ook in kleine dagelijkse dingen.
🟣 3. “Het kan ook zijn in hoe je praat over belasting betalen. Dat zijn ook voorbeelden van wat je voorleeft in je opvoeding.”
📝 → Hier haalt ze een onverwacht voorbeeld aan om te laten zien dat zelfs gesprekken over systemen en regels laten zien welke waarden je uitdraagt.
🟣 4. “Dat zijn wat ons betreft twee hele belangrijke… vehikels om kinderen hun burgerschap verder te laten ontwikkelen en voelen.”
📝 → Ze bedoelt hier: voorleven en participatie zijn de sleutels om kinderen actief te vormen tot betrokken burgers. Niet door preken, maar door samen doen.
Video
Audio
Literatuur